“Hayata tepeden bakarsan insanların sadece tepesini görürsün. Hayata daima insanlarla aynı mesafeden bak. O zaman insanların hem yüzünü hem kalbini görürsün.” Şems-i Tebrizi
Şems-i Tebrizi’nin bu sözü, insanları makamlarına, başarılarına, sahip olduklarına veya bizim üzerimizdeki konumlarına göre değerlendirmek yerine, onları oldukları haliyle görmenin önemini anlatır. Bir insana tepeden baktığımızda onun yalnızca dışarıdan görünen tarafını fark ederiz; oysa aynı hizaya geldiğimizde yüzündeki ifadeyi, sesindeki kırgınlığı, gözlerindeki umudu ve belki de kimseye göstermediği kalbindeki hikâyeyi görebiliriz. Gerçek anlayış, mesafeyi azaltmakla başlar. Çünkü insanları yargılamak kolaydır; anlamaya çalışmak ise gönül ve dikkat ister.
Bu sözden günlük yaşamımıza taşıyabileceğimiz pratik öneri, gün içinde iletişim kurduğunuz bir kişiyi gerçekten anlamaya çalışacağınız bir “dinleme anı” oluşturmaktır. Karşınızdaki konuşurken cevabınızı hazırlamak, telefonunuza bakmak veya onun söylediklerini kendi deneyimlerinizle karşılaştırmak yerine birkaç dakika boyunca yalnızca onu dinleyin. Ardından “Seni doğru anladıysam…” diyerek söylediklerini kendi cümlelerinizle ifade edin. Bu küçük uygulama, özellikle aile ilişkilerinde, arkadaşlıklarda ve iş yaşamında empati ve anlayışı güçlendirebilir. Çünkü bazen insanların ihtiyacı akıl vermemiz değil, ilk kez gerçekten görülüp duyulduklarını hissetmeleridir.
Örneğin iş yerinde normalde çok neşeli olan bir arkadaşınızın son günlerde sessizleştiğini fark ettiğinizi düşünelim. Onu “Neyin var yine?” diyerek yargılamak yerine yanına oturup “Son zamanlarda biraz dalgın görünüyorsun, konuşmak istersen seni dinleyebilirim.” dediğinizde bambaşka bir kapı açabilirsiniz. Belki yaşadığı bir sorunu anlatacak, belki de yalnızca birinin fark etmiş olmasından dolayı kendisini daha iyi hissedecektir. Çünkü insanlara yukarıdan baktığımızda yalnızca davranışlarını görürüz; yanlarına geldiğimizde ise davranışlarının ardındaki insanı görme fırsatı buluruz. Gerçek yakınlık, aynı yerde durmaktan çok aynı insanlığı paylaşabildiğimizi fark etmektir.
Şems-i Tebrizi Kimdir?
Şems-i Tebrizi (1185-1248), 13. yüzyılın önemli mutasavvıflarından ve düşünürlerinden biridir. Asıl adı Muhammed bin Ali bin Melikdad olan Şems, özellikle Mevlana Celaleddin Rumi’nin düşünsel ve manevi dünyasında bıraktığı derin etkiyle tanınır. Mevlana ile Konya’da gerçekleştirdiği sohbetler, Mevlana’nın hayatında ve eserlerinde önemli bir dönüşümün başlangıcı olarak kabul edilir. Şems’in düşüncesinde insanın hakikati araması, iç dünyasına yönelmesi, sevgiyi ve samimiyeti merkeze alması önemli bir yere sahiptir.